Tijdstippen en geldigheid

Registratie met kwaliteit vereist twee boekhoudingen: een gevolgenjournaal en projecties. Elk heeft zijn eigen tijdstippen, en die hangen op een specifieke manier samen. Dit hoofdstuk is een verdieping van de handreiking - herkomst en tijd.

Domeintijdstippen

Domeintijd is het punt of de periode die onlosmakelijk hoort bij wat een bewering beschrijft. Hoe domeintijd zich manifesteert, hangt af van het projectieperspectief: bij toestandsprojecties als geldigheidstijd, bij gebeurenprojecties als voltrekkingstijd (zie de handreiking). In de praktijk hebben de meeste bevragingen betrekking op toestandsprojecties; dit hoofdstuk richt zich daarom op de geldigheidstijdstippen die daarbij horen.

Het geldigheidstijdstip

Bij toestandsprojecties – projecties die een entiteit beschrijven als iets dat een toestand heeft – is de relevante vorm van domeintijd de geldigheidstijd. Het domein bepaalt wat een entiteit geldig of ongeldig maakt, wanneer dat ingaat en wanneer het wordt beëindigd. Het tijdstip vanaf wanneer een entiteit geldig wordt, heet het geldigheidstijdstip. Als ook een einddatum bekend is, vormen begin- en eindtijdstip samen een geldigheidstijdvak.

In een gevolg in het gevolgenjournaal hebben tijdstippen een betekenis gerelateerd aan dat gevolg; dit zijn domein- of businessgerelateerde tijdstippen. Denk bijvoorbeeld aan geboortedatum, tijdstip overdracht, datum inschrijving.

Een projectie is een bepaald perspectief op het gevolgenjournaal. Het is daarom een keuze per projectie welke tijdstippen als geldigheidstijdstip gekozen worden. Elk van de tijdstippen in een gevolg kan dienen als een ingangsdatum of einddatum van een entiteit. Het is afhankelijk van welke entiteit je vast wil leggen: Als je personen wilt vastleggen / afbeelden vanaf de geboorte, dan wordt de geboortedatum als ingangsdatum gekozen. Ben je geïnteresseerd in de administratie en zijn personen minder relevant, dan is het wellicht logischer om de inschrijvingsdatum als ingangsdatum te kiezen. Bijvoorbeeld bij een late geboorteaangifte zouden zulke verschillen van belang kunnen zijn.

Het gebeurd-op-tijdstip

Elk gevolg in het gevolgenjournaal heeft een gebeurd-op-tijdstip. Dit is het door het domein bepaalde moment waarop het gevolg in de echte wereld een verandering tot stand bracht. Bij een geboorteregistratie is dat de geboortedatum; bij een verhuizing de datum van verhuizing. Het gebeurd-op-tijdstip is een domeintijdstip en wordt niet door het systeem bepaald.

Bij correctie kan een gevolg worden bijgesteld (zie bijstellen). Het correctiegevolg draagt dan het tijdstip waarop het oorspronkelijke gevolg had moeten plaatsvinden. In de projectie van "gevolgen zoals ze hadden moeten zijn" beschrijft het gebeurd-op-tijdstip wanneer elk gevolg volgens het domein betekenis had moeten krijgen, ook als dat afwijkt van het moment waarop het feitelijk is opgetekend.

Systeemtijdstippen

De tijdstippen hierboven zijn domeintijdstippen: ze worden bepaald door wat het register beschrijft. Daarnaast kent het register systeemtijd: het punt in de tijd dat het systeem bij het vastleggen toevoegt. Systeemtijd zegt niets over de werkelijkheid die een bewering beschrijft, maar over wanneer het systeem die bewering heeft verwerkt. Zoals de handreiking beschrijft, manifesteert systeemtijd zich op twee plekken: aan de journaalkant als gevolgtijdstip en aan de projectiekant als projectietijdstip.

Het gevolgtijdstip

Het gevolgtijdstip is het systeemtijdstip waarop het gevolg vastgelegd is in het gevolgenjournaal van het systeem. Elk gevolg heeft een door het systeem bepaald gevolgtijdstip.

Het projectietijdstip

In elke projectie wordt het systeemtijdstip vastgelegd in het projectietijdstip van het projectie-element dat gewijzigd / toegevoegd is aan een specifieke projectie. Dit is het moment in de tijd waarop de projectie beschikbaar is gekomen voor de afnemer. Het ligt voor de hand dat projectietijdstippen later in de tijd liggen dan gevolgtijdstippen, aangezien projecties worden bijgewerkt nádat het gevolg in het gevolgenjournaal is vastgelegd.

Notificatietijdstip

Een specifieke vorm van projecteren is het versturen van notificaties. Elke notificatie heeft ook een eigen tijdstip van het systeem, en in dat geval noemen we het projectietijdstip: het notificatietijdstip.

De twee hoofdvragen

Wat is nu geldig?

Het overgrote deel van de bevragingen aan de leveringskant gaan over de actuele stand: wat is er nu geldig? Je wilt zien wat op dit moment van kracht is (volgens het domein).

Daarbij is het informatief om te weten vanaf wanneer deze verzameling gegevens als geheel geldig is. Dat is geen expliciete geldigheid per veld, attribuut of object, maar het tijdstip vanaf wanneer deze collectie gegevens als geheel van kracht is.

Tijdlijnen

Een kleine minderheid van de bevragingen vraagt naar de geschiedenis: van wanneer tot wanneer was iets geldig? Voor die vraag wil je tijdlijnen opvragen. Dat is een wezenlijk andere bevraging dan "wat is het nu?" – en die vraag moet je ook expliciet stellen.

De tijdvakken in zo'n tijdlijn kunnen verwijzen naar de toestanden die bij de bijbehorende tijdstippen horen.

In de viewer

In de tijdlijn dragen alle actuele toestanden een groen badge Actueel. Toestanden die zijn opgevolgd dragen een grijs badge Opgevolgd (zie actueel en opgevolgd). Voor meer informatie over de viewer, zie Visualisaties tbv de voorbeelden.